Autyzm jest złożonym zaburzeniem rozwojowym, które wpływa na sposób myślenia, przetwarzania informacji, komunikacji i relacji społecznych. Chociaż od lat wiadomo, że w autyzmie zmienia się funkcjonowanie sieci neuronalnych, to dopiero niedawno badania biologiczne zaczynają wyjaśniać, jakie mechanizmy na poziomie komórkowym mogą leżeć u podstaw tych różnic.
Czytaj dalej Dlaczego mózg osób z autyzmem może funkcjonować inaczej? Co mówią najnowsze badania o „sprzątaniu” synapsArchiwa tagu: autyzm
Maskowanie autystyczne – strategia przetrwania czy pułapka?
Maskowanie, nazywane także kamuflażem, to proces — często częściowo świadomy, a czasem zupełnie automatyczny — polegający na przyjmowaniu określonej roli lub zachowań po to, by ukrywać pewne aspekty swojej osoby. U osób w spektrum autyzmu maskowanie może dawać poczucie bezpieczeństwa i ochrony przed odrzuceniem, krytyką czy niezrozumieniem. Jednocześnie niesie ono ryzyko utraty kontaktu z własnymi potrzebami. Kiedy ktoś odważy się odmówić, przestając „grać zgodnie z oczekiwaniami”, to tak, jakby nagle zdjął maskę — co bywa trudne i obarczone lękiem.
Czytaj dalej Maskowanie autystyczne – strategia przetrwania czy pułapka?Autyzm to nie jedna droga. O różnych biologicznych ścieżkach prowadzących do podobnych objawów
Przez lata przyzwyczailiśmy się do myślenia o autyzmie jako o jednym „spektrum” — szerokim kontinuum, na którym jedni są „bardziej”, a inni „mniej” autystyczni. To podejście było użyteczne klinicznie i społecznie: pozwalało objąć jedną nazwą bardzo różne osoby i ich potrzeby. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że to uproszczenie może być zbyt daleko idące.
Dziś coraz wyraźniej widać, że pod wspólną etykietą autyzmu kryją się różne trajektorie rozwojowe, o odmiennych podstawach biologicznych, genetycznych i czasowych. Innymi słowy: podobne zachowania mogą mieć zupełnie inne „źródła”.
Czytaj dalej Autyzm to nie jedna droga. O różnych biologicznych ścieżkach prowadzących do podobnych objawówKarty Psychoedukacyjne: Spektrum Autyzmu — dla młodzieży i dorosłych
Karty „Spektrum Autyzmu” zostały stworzone jako narzędzie do psychoedukacji osób w spektrum autyzmu oraz ich bliskich, terapeutów i specjalistów. Pomagają lepiej zrozumieć różnorodność doświadczeń autystycznych, nazywać potrzeby oraz budować samoświadomość.
Zestaw opisuje ważne obszary funkcjonowania – od mocnych stron, przez przetwarzanie sensoryczne, po komunikację i regulację emocji.
KARTY ADHD – ZROZUMIEĆ I WSPIERAĆ — dla dzieci i młodzieży
15 kart tematycznych (objawy i cechy ADHD)
1 karta z instrukcją i pomysłami na wykorzystanie
Każda karta przedstawia jedną cechę lub objaw ADHD – np. trudność z koncentracją, impulsywność, nadmierną energię, zapominanie, emocjonalność czy potrzebę ruchu.
Czytaj dalej KARTY ADHD – ZROZUMIEĆ I WSPIERAĆ — dla dzieci i młodzieży„Czego Potrzebuję? — Karty Potrzeb i Strategii”
Karty pomagają dzieciom (i dorosłym, którzy z nimi pracują) zrozumieć związek między emocjami, potrzebami i sposobami działania. Przeznaczone są dla dzieci w wieku powyżej 6 lat, do pracy indywidualnej, grupowej lub rodzinnej (TUS, konsultacje psychologiczne, terapia).Dzięki nim dziecko może odkryć:
czego naprawdę potrzebuje w danej sytuacji,
jakie strategie pomagają tę potrzebę zaspokoić,
a także które zachowania tylko pozornie pomagają, ale nie rozwiązują problemu.
Rozwijają:
- świadomość emocji i potrzeb,
umiejętność samoregulacji,
- kompetencje społeczne i komunikacyjne,
- refleksję nad własnymi reakcjami.
Kompensacja autystyczna: niewidzialny wysiłek, który pozwala przetrwać — ale nie pozostaje bez kosztów
W ostatnich latach coraz więcej mówi się o maskowaniu autystycznym — o wysiłkach, jakie osoby w spektrum podejmują, aby ukrywać swoje cechy i zachowywać się tak, jak oczekuje od nich otoczenie. Badania Livingston i Happé (2019) pokazały, że strategie kompensacyjne mogą istnieć „poniżej powierzchni zachowania”, umożliwiając autystom funkcjonowanie w świecie neurotypowym pomimo realnych trudności społecznych czy komunikacyjnych.
Czytaj dalej Kompensacja autystyczna: niewidzialny wysiłek, który pozwala przetrwać — ale nie pozostaje bez kosztówWebinar o spektrum autyzmu
Terapia dziecka w spektrum autyzmu
Dziecko z diagnozą spektrum autyzmu rozwija się według innego algorytmu, odmiennego wzorca rozwojowego niż dziecko nieautystyczne.
Różnice dotyczą wzorców komunikacyjno-emocjonalnych. Dziecko inaczej koduje informacje oraz inaczej je przetwarza i komunikuje. Inaczej nie oznacza gorzej.
Przez wiele lat istniało przekonanie, że najlepsze, co można zrobić to nauczyć dzieci autystyczne funkcjonowania w świecie osób nieautystycznych. Miały się dostosować, przez to zwiększyć szansę na odnoszenie sukcesów społecznych.
Rozwój badań pozwolił nam zrozumieć, że problem jest bardziej złożony.
Nie każde dziecko rozwijające się w spektrum wymaga terapii, często potrzebne jest wsparcie.
Jak zatem mądrze wspierać dziecko w rozwoju?
Jeśli chcemy wspierać mądrze, to musi się to odbywać w zgodzie z potrzebami danego człowieka i poszanowaniem jego godności i praw. Nie każda osoba w spektrum jest w stanie obronić się przed przemocą czy też jasno wyrazić swoje potrzeby. Niezbędna jest wrażliwość i uważność.
Na pierwszym miejscu powinniśmy widzieć człowieka, nie autyzm.
Etykiety szkodzą. Powodują, że przestajemy się zaciekawiać, już wiemy. Skoro wiemy, to nie pytamy.
Niezwykle ważne dla osób w spektrum jest budowanie samoświadomości. Uczenie jak dane dziecko przeżywa różne rzeczy, co się dzieje z jego ciałem, jaki jest jego profil sensoryczny, co się z nim dzieje, gdy przeżywa emocje.
Niestety, nie mamy do tego gotowego skryptu. Nie wystarczy rozmawiać o sposobach, trzeba odkryć, jak jest u tego konkretnego dziecka. Wynika to z tego, że wśród osób autystycznych jest bardzo duże zróżnicowanie. Ile osób, tyle możliwości.