Czytaj dalej Kłamstwo u dzieci – między rozwojem a sygnałem trudności
Wszystkie wpisy, których autorem jest Beata Grotowska
Kiedy nie trzeba nic naprawiać.
O potrzebach kobiet w relacji z partnerem – co pokazują badania psychologiczne i doświadczenie gabinetowe
W gabinecie psychologicznym często obserwuję podobny scenariusz. Kobieta wraca do domu po trudnym dniu i mówi: „Jest mi dziś naprawdę ciężko”. Partner, kierując się troską, niemal natychmiast zaczyna szukać rozwiązania: proponuje zmianę pracy, podpowiada, jak porozmawiać z przełożonym albo przekonuje, żeby „nie brać wszystkiego do siebie”. Choć intencją jest pomoc, rozmowa nierzadko kończy się poczuciem niezrozumienia po obu stronach. Ona ma wrażenie, że nie została wysłuchana. On czuje frustrację, ponieważ jego starania nie zostały przyjęte.
To jedna z częstszych trudności, z którymi zgłaszają się pary. Nie wynika ona z braku zaangażowania czy uczuć, ale z odmiennego rozumienia tego, czym w danym momencie jest wsparcie.
Czytaj dalej Kiedy nie trzeba nic naprawiać.
Dlaczego osoby neuroatypowe tak często tworzą związki z osobami o podobnym sposobie funkcjonowania?
W gabinecie coraz częściej spotykam pary, w których po pewnym czasie okazuje się, że oboje funkcjonują w podobny sposób. Jedna osoba ma już rozpoznane ADHD lub spektrum autyzmu, druga trafia na diagnozę dopiero po latach. Bywa też odwrotnie – diagnozę otrzymuje dziecko, a rodzice, poznając jego sposób funkcjonowania, zaczynają rozpoznawać podobne cechy u siebie.
To doświadczenie ma odzwierciedlenie w wynikach badań. Analizy populacyjne prowadzone między innymi w krajach skandynawskich pokazują, że osoby z ADHD lub autyzmem częściej niż wynikałoby to z przypadku tworzą związki z partnerami o podobnym profilu neurorozwojowym. Nie jest to zjawisko wyjaśniane wyłącznie wspólnym środowiskiem czy rosnącą liczbą diagnoz. Najprawdopodobniej składa się na nie kilka nakładających się mechanizmów – psychologicznych, społecznych i biologicznych.
Czytaj dalej Dlaczego osoby neuroatypowe tak często tworzą związki z osobami o podobnym sposobie funkcjonowania?
Nastolatek nie jest nierozsądny. Jest wrażliwy na ludzi
Przez wiele lat zachowania ryzykowne nastolatków tłumaczono przede wszystkim niedojrzałością, brakiem rozsądku lub niewystarczającą zdolnością przewidywania konsekwencji. W praktyce oznaczało to często proste wyjaśnienie: „nastolatki nie myślą”. Współczesne badania psychologii rozwojowej pokazują jednak znacznie bardziej złożony obraz.
Jednym z najważniejszych badań w tym obszarze był eksperyment przeprowadzony przez Laurence’a Steinberga i Margo Gardner. Badaczy nie interesowało, czy młodzi ludzie potrafią ocenić ryzyko – wcześniejsze badania wskazywały, że w wielu sytuacjach robią to całkiem trafnie. Zastanawiali się natomiast, dlaczego te same osoby w jednych okolicznościach podejmują rozsądne decyzje, a w innych zachowują się znacznie bardziej ryzykownie.
Czytaj dalej Nastolatek nie jest nierozsądny. Jest wrażliwy na ludzi
Autyzm a rozwój połączeń nerwowych – dlaczego mózg osoby w spektrum organizuje się inaczej?
Autyzm wiąże się z odmiennym sposobem funkcjonowania mózgu. Dotyczy to nie tylko zachowania czy komunikacji, ale także tego, w jaki sposób informacje są odbierane, porządkowane i przetwarzane przez układ nerwowy.
Od wielu lat wiadomo, że u osób w spektrum autyzmu sieci neuronalne rozwijają się i funkcjonują inaczej niż u osób neurotypowych. Dopiero jednak badania prowadzone w ostatnich kilkunastu latach zaczęły pokazywać, jakie procesy zachodzące wewnątrz komórek nerwowych mogą częściowo wyjaśniać te różnice.
Jednym z najlepiej poznanych mechanizmów jest tzw. przycinanie synaps (synaptic pruning) – naturalny proces usuwania części połączeń między neuronami w trakcie rozwoju mózgu.
Czytaj dalej Autyzm a rozwój połączeń nerwowych – dlaczego mózg osoby w spektrum organizuje się inaczej?
Jak mózg „przewiduje” świat – i co to zmienia w relacjach z innymi
Mózg nie odbiera świata w sposób obiektywny
Na co dzień mamy wrażenie, że po prostu widzimy, słyszymy i odczuwamy rzeczywistość taką, jaka jest. Badania z zakresu neuronauki pokazują jednak, że mózg nie działa jak kamera rejestrująca świat. Znacznie bardziej przypomina system, który nieustannie przewiduje, co za chwilę się wydarzy, a następnie porównuje swoje przewidywania z informacjami napływającymi ze zmysłów.
To właśnie opisuje koncepcja kodowania predykcyjnego (predictive coding), rozwijana m.in. przez Karla Fristona. Według tego modelu nasze postrzeganie jest wynikiem ciągłego dialogu między tym, czego mózg się spodziewa, a tym, co rzeczywiście dociera z otoczenia.
Czytaj dalej Jak mózg „przewiduje” świat – i co to zmienia w relacjach z innymi
Gdy dziecko kłamie — co tak naprawdę próbuje nam powiedzieć?
Dlaczego dzieci kłamią? Co naprawdę wiemy z badań psychologicznych
Większość rodziców reaguje na kłamstwo dziecka niepokojem, złością lub rozczarowaniem. Pojawiają się myśli: „Skoro kłamie, to znaczy, że robi coś złego” albo „Nie mogę mu ufać”. To zrozumiała reakcja. Jednocześnie badania z zakresu psychologii rozwojowej pokazują, że dziecięce kłamstwo jest zjawiskiem znacznie bardziej złożonym niż prosty wybór między prawdą a fałszem. Często mówi więcej o rozwoju dziecka, jego emocjach i relacji z otoczeniem niż o jego charakterze.
Nie oznacza to, że kłamstwo należy bagatelizować. Warto jednak potraktować je jako zachowanie, które ma określoną funkcję i którego przyczyny warto zrozumieć.
Czytaj dalej Gdy dziecko kłamie — co tak naprawdę próbuje nam powiedzieć?
Kiedy granie przestaje być rozrywką?
Co badania mówią o problematycznym korzystaniu z gier i internetu przez dzieci i młodzież
Większość dzieci i nastolatków korzysta z internetu oraz gier komputerowych bez rozwinięcia uzależnienia. Gry mogą dostarczać rozrywki, rozwijać niektóre umiejętności poznawcze, ułatwiać kontakty z rówieśnikami i być jednym z elementów codziennego życia. Problem pojawia się wtedy, gdy aktywność cyfrowa zaczyna stopniowo wypierać inne ważne obszary funkcjonowania.
Badania dotyczące zaburzenia grania (Internet Gaming Disorder – IGD), opisanego w DSM‑5 jako jednostka wymagająca dalszych badań, oraz Gaming Disorder, ujętego w ICD-11, pokazują, że trudności zwykle rozwijają się stopniowo. Nie pojawiają się z dnia na dzień, lecz narastają przez miesiące, a czasem lata.
Czytaj dalej Kiedy granie przestaje być rozrywką?
Co rodzice „niosą” ze swojego pokolenia do relacji z dzieckiem
W gabinecie często obserwuję, że trudności wychowawcze nie wynikają wyłącznie z temperamentu dziecka czy bieżącej sytuacji w rodzinie. Równie ważne jest to, z jakim bagażem doświadczeń w rodzicielstwo wchodzą sami dorośli. To, czego nauczyli się o emocjach, bliskości, granicach i bezpieczeństwie we własnym domu, często – świadomie lub nieświadomie – przenoszą do relacji z własnymi dziećmi.
Psychologia rozwojowa od lat pokazuje, że rodzicielstwo ma charakter międzypokoleniowy. Własne doświadczenia przywiązania, sposób, w jaki opiekunowie reagowali na nasze emocje, a także wzorce komunikacji wyniesione z domu rodzinnego wpływają na późniejsze zachowania rodzicielskie. Nie oznacza to jednak, że jesteśmy skazani na powielanie tych samych schematów. Świadomość własnej historii daje możliwość ich modyfikowania.
W Polsce dodatkowym czynnikiem jest kontekst historyczny. Rodzice wychowani w różnych okresach dorastali w odmiennych warunkach społecznych, ekonomicznych i kulturowych. Te doświadczenia pozostawiły ślad nie tylko w sposobie myślenia o wychowaniu, ale również w tym, jak rozumieją bezpieczeństwo, odpowiedzialność czy rolę emocji.
Czytaj dalej Co rodzice „niosą” ze swojego pokolenia do relacji z dzieckiem
Trauma relacyjna – czym jest i jak wpływa na nasze życie?
Trauma relacyjna to pojęcie, które w ostatnich latach pojawia się coraz częściej. Warto jednak pamiętać, że nie oznacza ono każdego trudnego doświadczenia z dzieciństwa ani każdej nieudanej relacji z rodzicem. W psychologii odnosi się do skutków długotrwałych doświadczeń, w których osoba pozostająca w relacji zależności – najczęściej dziecko – wielokrotnie doświadczała braku bezpieczeństwa, przewlekłego zaniedbania emocjonalnego, przemocy, odrzucenia lub skrajnej nieprzewidywalności ze strony opiekuna.
Najczęściej nie chodzi o jedno dramatyczne wydarzenie, ale o powtarzający się sposób funkcjonowania relacji. To właśnie dlatego konsekwencje mogą ujawniać się wiele lat później – w sposobie przeżywania emocji, budowania bliskich związków czy radzenia sobie ze stresem.
Czytaj dalej Trauma relacyjna – czym jest i jak wpływa na nasze życie?